TERUG NAAR DE ARGUMENTEN

Het publieke debat is geëxplodeerd. Iedereen blogt, schrijft en roept. Maar hoe houden mensen al die meningen nog uit elkaar? En ligt hier een nieuwe rol voor journalisten? Esther van Rijswijk en ik begonnen een zoektocht via ons blog www.watzeggenzenoueigenlijk.nl. We snoeien betogen terug tot standpunten en argumenten. Bijna een jaar later trekken we de eerste lessen.

Als de informatieparadox (steeds meer informatie, steeds minder overzicht en inzicht) ergens van toepassing is, dan is het wel is op het publieke debat. Mede door de nieuwe media is de publieke meningsvorming als een fragmentatiebom geëxplodeerd. Als gewone, betrokken burger kun je al die uitingen op Twitter, op televisie, in de krant, op de radio en in allerlei blogs nauwelijks meer volgen en raak je het overzicht kwijt: wie zei nu ook alweer wat en waarover en hoeveel ruimte zit er nu eigenlijk tussen het standpunt van de een en dat van een ander? Het bepalen van een eigen standpunt wordt dan helemaal lastig. Terwijl dat toch juist is wat mensen willen, zeker in deze gepolariseerde tijden.

Debat visueel weergeven
Kom, zeiden wij ergens in het voorjaar van 2010 tegen elkaar: wat zou het mooi zijn als er een journalistiek platform is waar het publieke debat in kaart wordt gebracht. Kun je een debat ook visueel weergeven? Kun je lezers/bezoekers zelf laten navigeren? En moeten wij als ZZP’ers zoiets niet proberen, juist buiten de gebaande paden om? Eens kijken hoe ver we komen.

We formuleerden twee doelen. We wilden 1) een methode vinden om meer overzicht te geven van wat er in bepaalde debatten allemaal gezegd wordt en 2) een methode vinden om meer inzicht te geven in de achterliggende argumenten.

We begonnen met dat laatste, claimden het domein www.watzeggenzenueigenlijk.nl en stortten ons – je moet ergens beginnen – op het immigratiedebat. Op basis van analysemethodes uit de argumentatietheorie ontrafelden we bijvoorbeeld de film Fitna: wat zegt Wilders nou precies in die film? En hoe argumenteert hij? Hetzelfde deden we, onder meer, met bijdragen van Paul Scheffer en Frits Bolkestein en een betoog van een groep moslima’s over hoofddoekjes. Het werd een vingeroefening in het ontleden van argumentatie. Voor ons als journalisten een hele nuttige. Even snel interpreteren wat iemand bedoelt, is er in deze methode niet bij. En ja: dat uitbenen van een betoog kost tijd maar leidt wel tot helderheid. Hoe dan? Ga vooral zelf  kijken op het blog.

Debatkaart
Inmiddels zijn we ook met het andere deel van onze ambitie aan de slag gegaan: het in kaart brengen van verschillende deelnemers en hun standpunten aan een debat. We maakten een overzicht van de standpunten die worden ingenomen rondom de Afghaanse vluchteling Sahar. Van ‘ze moet terug want regels zijn regels’ tot en met ‘ze mag blijven want ze is een aanwinst voor Nederland’, en alles wat daar tussenin zit, staan in één schema. In één oogopslag heeft de lezer de verschillende standpunten en deelnemers aan het debat bij elkaar.

Na zo’n driekwart jaar kunnen we een aantal conclusies trekken. Ten eerste over de vorm: we zijn dringend toe aan een meer geavanceerde vorm. We hebben het blog tot nog toe met heel veel plak- en knipwerk gemaakt, door zelf met mindmap-achtige software aan de slag te gaan. Het geeft een idee van hoe het zou kunnen zijn, maar daarmee is alles wel gezegd. Het idee om betogen terug te brengen tot standpunten en argumenten wordt pas echt interessant als bezoekers snel kunnen navigeren tussen de verschillende niveaus van standpunten en argumenten, zonder het overzicht te verliezen. Ook de bovenstaande debatkaart schreeuwt om meer niveaus waardoor je echt de kern in beeld kunt brengen.

Onze tweede les is dat het belangrijk is om je als journalist uiterst bescheiden op te stellen (voila, een uitdaging …). Het analyseren van een betoog vergt dat het je echt niet uitmaakt wat je vindt van de betoger en of je zijn argumenten sterk of zwak vindt. Het enige wat telt, is het verhelderen van het standpunt dat iemand heeft ingenomen en de argumenten die hij daarvoor aandraagt. Zodat een lezer zelf kan bepalen wat hij van de argumentatie vindt. Dat betekent dus dat een journalist zich moet inhouden, en zijn eigen, slimme inzichten achterwege laat. Dat leidt maar tot volle schema’s en kaarten, en niet tot inzicht.

De derde les
De derde les, ten slotte, die ons blog ons heeft geleerd, is dat het tijd wordt anderen te betrekken bij wat we doen. Wellicht zijn meer mensen bezig dit probleem te tackelen, of heeft iemand ideeën over de navigatie- en visualisatietechnieken die we kunnen gebruiken voor een nieuwe website. Vandaar dit stuk. We zijn toe aan reacties. Kritisch, aanmoedigend, vernietigend? Kom maar op. We willen het allemaal graag weten.

Dit artikel werd tevens gepubliceerd op www.rethinkingmedia.nl op 28-01-2011